Crna Gora kandidat (retrospektiva do 2016)

 

18.04.2018. u prostorijama Instituta za socijalnu I obrazovnu politiku održan je panel pod nazivom ,, Crna Gora-kandidat (retrospektiva do 2016) ’’ kao dio projekta ,,Mladi za unaprjeđenje procesa pristupanja EU’’ a u okviru oblasti rada Instituta-evropske integracije,vladavina prava i razvoj demokratije.

Delegacija EU u Crnoj Gori11 – diplomatsko predstavništvo institucija EU čini bitnu vezu Crne Gore sa institucijama Unije, preko koje se ostvaruje politika EU prema Crnoj Gori. Redovni kontakti, razmjena informacija i dijalog sa ovim partnerom neophodni su kako bi administracija i donosioci odluka unutar EU imali realnu percepciju dešavanja u Crnoj Gori. Podrška i pomoć institucija EU, u stručnom, organizacionom i materijalnom pogledu, od izuzetne su važnosti u čitavom periodu pridruživanja. Naročito je važno istaći podršku EU kroz sredstva koja su Crnoj Gori na raspolaganju iz IPA fonda, učešće Crne Gore u programima Zajednice, regionalnim projektima i inicijativama, kao i organizaciju zajedničkih konferencija, okruglih stolova i redovnih sastanaka sa predstavnicima evropskih institucija i država članica, kao i sa Delegacijom EU u zemlji.

Delegacija Evropske unije u Crnoj Gori je odgovorna za analiziranje i izvještavanje o političkom, ekonomskom i privrednom razvoju, promovisanje reformi, te za sprovođenje i upravljanje portfoliom evropske finansijske pomoći i unapređenje vidljivosti i komunikacije Evropske unije u Crnoj Gori. Njena misija je da slijedi politike EU i predstavlja Uniju u Crnoj Gori u skladu sa politikom EU kao cjeline. Delegacija nadgleda i podržava napredak u procesu  EU integracija. S tim u vezi, obezbjeđuje značajnu finansijsku pomoć koja se realizuje u skladu sa principima zdravog upravljanja finansijskim sredstvima. Delegacija Evropske unije u Crnoj Gori je počela sa radom u novembru 2007. godine.

Crna Gora je 15. decembra 2008. godine, u Parizu, podnijela zahtjev za članstvo u EU, da bi poslije složenog dvogodišnjeg procesa pregovora sa Evropskom komisijom (odgovaranje na oko 2.900 pitanja kroz projekat “Upitnik EK”17, više ekspertskih misija u Crnoj Gori i veliki broj sastanka unaprijeđenog stalnog dijaloga, savjeta, odbora i pododbora za stabilizaciju i pridruživanje, te podnošenja više obuhvatnih izvještaja i sl.) – Crna Gora ostvarila status zemlje kandidata za članstvo u Evopskoj uniji 17. decembra 2010. godine18.

Ostvarivanju statusa zemlje kandidata prethodi preporuka Komisije o spremnosti zemlje za sljedeću fazu integracija. Naime, Evropska komisija na osnovu kvaliteta dostavljenih odgovora, organizacije ekspertskih misija i svih ostalih relevantnih izvora, pripremila je u novembru 2008. godine Mišljenje (Avis/Opinion) koje predstavlja osnovu za zauzimanje stava, odnosno donošenje odluke Evropskog savjeta, o tome da li je zemlja spremna za status kandidata, kao i da li je zemlja spremna za sljedeću fazu – definisanje okvirnog datuma za pregovore o pristupanju. Mišljenje, takođe, sadrži i preporuke za buduće pregovore, sa aspekta spremnosti zemlje da ih otvori u funkciji vremena i dodatnih napora koje je neophodno uložiti. Drugim riječima, pozitivno mišljenje EK otvorilo je mogućnost sticanja statusa kadidata i perspektivu pristupnih pregovora o članstvu.

Politički kriterijumi – Ocjena EK posebno se fokusira na političke kriterijume i to je činjenica koja se odnosi na sve zemlje Zapadnog Balkana. Jačanje vladavine prava, snažne institucije,  nezavisno pravosuđe, borba protiv korupcije i organizovanog kriminala, zaštita ljudskih prava i regionalna i dobrosusjedska saradnja prioriteti su za sve zemlje, pa i za Crnu Goru. Sa dostignutim nivoom demokratskih reformi i kapacitetima naših institucija, dobili smo preporuku za status zemlje kandidata. Za sljedeću stepenicu biće potrebno uložiti dodatne napore u tačno definisanim oblastima. Jačanje institucija i borba protiv korupcije i organizovanog kriminala ostaju prioritet.

Ekonomski kriterijumi – Ocjena Komisije je da je Crna Gora ostvarila značajne rezultate u sprovođenju ekonomskih reformi, jačanju konkurentnosti, održanju makroekonomske stabilnosti i postepene pripreme za suočavanje sa konkurentskim silama koje vladaju na jedinstvenom tržištu EU. Vladavina prava i jačanje supervizije u bankarskom sektoru treba da budu predmet posebne pažnje.

Sposobnost za preuzimanje obaveza članstva – SSP se sprovodi u Crnoj Gori bez posebnih problema, ali moraju se ojačati administrativni kapaciteti u ključnim sektorima državne administracije. U ispunjavanju standarda, treba se fokusirati na srednji rok.

Crna Gora će pregovarati o 33 pregovaračka poglavlja, dok će se posljednja 3 (saradnja sa institucijama i ostala pitanja), razmatrati na samom kraju pregovaračkog procesa):

1. Slobodno kretanje roba; 2. Slobodno kretanje radnika; 3. Pravo osnivanja preduzeća i sloboda pružanja usluga; 4. Slobodno kretanje  kapitala; 5. Javne nabavke; 6. Pravo privrednih društava; 7. Pravo intelektualne svojine; 8. Politika konkurencije; 9. Finansijske usluge; 10. Informaciono društvo i mediji; 11. Poljoprivreda i ruralni razvoj; 12. Bezbjednost hrane, veterinarska i fitosanitarna politika; 13. Ribarstvo; 14. Saobraćajna politika; 15. Energetika; 16. Oporezivanje; 17. Ekonomska i monetarna politika; 18. Statistika; 19. Socijalna politika i zapošljavanje; 20. Preduzetnička i industrijska politika; 21. Transevropske mreže; 22. Regionalna politika i koordinacija strukturnih instrumenata; 23. Pravosuđe i osnovna prava; 24. Pravda, sloboda i bezbjednost; 25. Nauka i  istraživanje; 26. Obrazovanje i kultura; 27. Životna sredina; 28. Zaštita potrošača i zdravlja; 29. Carinska unija; 30. Spoljni odnosi; 31. Spoljna, bezbjednosna i odbrambena politika;32. Finansijska kontrola; 33. Finansijske i budžetske odredbe; 34. Institucije; 35 Ostalo.

U srednjem roku, Crna Gora će biti spremna da preuzme obaveze iz članstva u 8 pregovaračkih poglavlja (oporezivanje, industrijska politika, nauka i istraživanje, obrazovanje i kultura, carinska unija, spoljni odnosi, spoljna bezbjednosna i odbrambena politika, kao i finansijske i budžetske odredbe).

U 13 poglavlja, u srednjem roku, biće potrebni dodatni napori: sloboda kretanja radnika, pravo osnivanja i sloboda pružanja usluga, slobodno kretanje kapitala, javne nabavke, privredno pravo, politika konkurencije, finansijske usluge, informaciono društvo i mediji, transportna politika, energetika, ekonomska i monetarna politika, transevropske mreže, zaštita potrošača i zdravlja.

U 11 poglavlja biće potrebni značajni i stalni napori da postignemo evropske standarde: slobodno kretanje roba, pravo intelektualne svojine, poljoprivreda i ruralni razvoj, bezbjednost hrane, veterinarska i fitosanitarna politika, ribarstvo,  statistika, socijalna politika i zapošljavanje, regionalna politika i koordinacija strukturnih instrumenata, pravosuđe i osnovna prava,  pravda, sloboda i bezbjednost, i finansijska kontrola.

Poglavlje 27, posvećeno zaštiti životne sredine zahtijevaće najviše napora, imajući u vidu potrebu izgradnje i unapređenja komunalne infrastrukture u svim opštinama, regionalne vodovode, deponije, uređaje za prečišćavanje čvrstog otpada, reciklažne centre, itd. To će zahtijevati i jačanje administrativnih kapaciteta naših institucija u ovoj oblasti, kao i značajne investicije, pa ćemo evropske standarde postići tek u dugom roku (ta ocjena bila je data svojevremeno i Hrvatskoj i Makedoniji, kasnije Srbiji i Albaniji).

U Mišljenju je zaključeno da Crna Gora dobija sedam (uglavnom) političkih kriterijuma, koje mora da ispuni, kako bi se donijela politička odluka o otvaranju pregovora o članstvu u Uniji. To su:

•unapređenje izbornog zakonodavstva i jačanje zakonodavne i kontrolne uloge Skupštine, •suštinski koraci u reformi državne uprave, sa fokusom na unapređenje profesionalnosti i depolitizacije državne uprave i jačanje transparentnog i na zaslugama zasnovanog pristupa u postavljanjima i unapređenjima, •jačanje vladavine prava kroz ključne segmente reforme pravosuđa, •unapređenje antikorupcijskog pravnog okvira, uz jačanje institucija i uspostavljanje čvrstog mehanizma za praćenje rezultata u oblasti istraga, gonjenja i pravosnažnih sudskih presuda, na svim nivoima, •jačanje borbe protiv organizovanog kriminala koja se zasniva na procjeni prijetnji, proaktivnim istragama; pojačana saradnja sa regionalnim i partnerima iz EU; efikasna obrada kriminalističkih obavještajnih podataka i povećanje kapaciteta za sprovođenje zakona i koordinaciju; razvoj čvrstog mehanizma za praćenje rezultata u ovoj oblasti, •unapređenje medijskih sloboda, naročito usklađivanjem sa praksom Evropskog suda za ljudska prava u pogledu klevete i jačanje saradnje sa organizacijama civilnog društva, •sprovođenje propisa i politika zaštite od diskriminacije u skladu sa evropskim i međunarodnim standardima, garantovanje pravnog statusa raseljenim licima, posebno Romima, Aškalima i Egipćanima, i poštovanje njihovih prava.

Poslije intenzivnog jednogodišnjeg izvještavanja o dinamici spovođenja preuzetih obaveza, a na bazi izvještaja Komisije o rezultatima koje je ostvarila Crna Gora u navedenim oblastima, Evropski savjet je 9. decembra 2011. godine donio političku odluku da se počnu pristupni pregovori sa Crnom Gorom, uz uslov da se pripremi još jedan izvještaj Komisije na proljeće, da se analitički pregled zakonodavstva počne i prije otvaranja pregovora, da se pripreme pregovaračke platforme i timovi, te da Crna Gora prihvati novi pregovarački okvir koji u fokusu ima dva ključna pregovaračka poglavlja posvećena vladavini prava.

Komisija je 22. marta 2012. godine ocijenila da je Crna Gora ostvarila neophodan nivo usaglašenosti sa kriterijumima pristupanja, posebno sa političkim kriterijumima pristupanja, i da bi mogla početi pristupne pregovore. U svjetlu ovih ocjena i uzimajući u obzir zaključke Savjeta od decembra 2011. godine, Komisija je ponovila svoju preporuku da pregovori sa Crnom Gorom mogu da počnu. Tokom pregovaračkog procesa, Komisija je naglasila da će nastaviti da daje “dužnu pažnju oblasti vladavine prava i fundamentalnih prava, posebno borbi protiv korupcije i organizovanog kriminala, kako bi se obezbijedio solidan mehanizam praćenja te borbe a u vezi sa efikasnim sprovođenjem i sudskom praksom. EK će koristiti sva raspoloživa sredstva tokom pregovaračkog procesa” kako bi se ostvarile planirane reforme na putu ka EU.

Savjet je 26. juna 2012. godine usvojio odluku, koju je trebalo da potvrdi i Evropski savjet, kojom se otvaraju pristupni pregovori sa Crnom Gorom. Pošto je Evropski savjet to potvrdio, pristupni pregovori su počeli 29. juna 2012. godine, prvom sesijom Međuvladine konferencije.

Analitički pregled zakonodavstva (skrining) počeo je već 26. marta 2012. godine sa poglavljem 23 – Pravosuđe i temeljna prava, a okončan je 27. juna 2013. godine. Eksplanatorni skrining predstavlja prvi dio procesa, odnosno analitički pregled EU pravnog poretka u određenoj oblasti, kako bi zemlja kandidat dobila uvid u sve prioritetne EU propise sa kojima treba da se uskladi u procesu pregovora za svako pregovaračko poglavlje, dok je drugi dio procesa, takozvani, bilateralni skrining, predstavljanje crnogorskih propisa, politika i institucija, na bazi kojih Evropska komisija sastavlja obuhvatan izvještaj o stanju u konkretnoj oblasti politike i spremnosti Crne Gore da otvori pregovore.

Na prvoj međuvladinoj konferenciji (MVK) predstavljene su pregovaračke platforme, odnosno razmijenjene opšte pregovaračke pozicije EU i države kandidata, u konkretnom slučaju, Crne Gore.

Zajednički pregovarački okvir EU19 sadržao je sljedeće bitne elemente:

Politika uslovljenosti i granični sporovi: Crna Gora treba da preuzme aktivnosti kako bi se riješili svi granični sporovi shodno principima mirnog poravnanja sporova, a u skladu sa Poveljom UN i UN konvencijom o zakonu na moru, uključujući i, ako je neophodno, obavezujuću nadležnost Međunarodnog suda pravde.

Politika uslovljenosti u vezi sa SSP-om i Mišljenjem EK: Ispunjavanje obaveza po SSP-u, kao i progres ostvaren u oblastima u kojima su prisutne slabosti (oblasti identifikovane u sedam političkih prioriteta) veoma su važni za normalan tog pregovaranja.

Euro: Činjenica da Crna Gora koristi euro kao jedino zakonsko sredstvo plaćanja, i da je, stoga, bez standardnih instrumenata monetarne politike, čini da je fiskalna politika ostavljena kao glavni instrument. Upotreba eura u Crnoj Gori, kao odluka crnogorskih vlasti u izuzetnim okolnostima, potpuno je različita od članstva u eurozoni. To pitanje biće razmotreno tokom pregovora. Crna Gora će učestvovati u ekonomskoj i monetarnoj uniji kroz pristupanje kao država članica sa derogacijom (izuzećem) i pridružiće se eurozoni slijedeći odluku Savjeta u vezi sa tim, kao rezultat ocjene ispunjenosti neophodnih uslova. Preostala pravna tekovina u ovoj oblasti u potpunosti će se primjenjivati od dana pristupanja. Izvedeno, može se zaključiti da ovo pitanje ostaje i dalje osjetljivo za države članice i da poglavlje 17, Ekonomska i monetarna politika, nije na listi prioriteta za rano otvaranje u pregovorima.

Suspenzivna klauzula: U slučaju ozbiljnih i upornih kršenja vrijednosti na kojima počiva Unija, EK će, na sopstvenu inicijativu ili na zahtjev treće strane (države članice) preporučiti suspenziju pregovora i predložiti uslove za eventualno nastavljanje. Savjet će odlučiti kvalifikovanom većinom o takvoj preporuci, da li da suspenduje pregovore i kako da ih ponovo nastavi, nakon što čuje argumente Crne Gore. Države članice će učestvovati na Međuvladinoj konferenciji u skladu sa odlukom Savjeta, bez prejudiciranja opšteg zahtjeva za jednoglasnošću.

Klauzula o balansu: Mora se obezbijediti sveobuhvatni balans “progresa” između pregovaračkih poglavlja. Polazeći od značaja koji pregovarčka poglavlja 23 i 24 (Pravosuđe i temeljna prava,  Pravda, sloboda i bezbjednost) imaju u odnosu na vrijednosti na kojima počiva Unija, kao i njihov značaj za implementaciju pravne tekovine u svim segmentima – ukoliko progres u pregovorima u ovim oblastima značajno zaostaja za ukupnom dinamikom pregovora, i ako se iscrpe sve druge raspoložive mjere – Komisija će na sopstvenu inicijativu ili na zahtjev jedne trećine država članica, predložiti da preporuka za otvaranje/zatvaranje drugih pregovaračkih poglavlja bude “zamrznuta” (zadržana), te će usvojiti određene mjere dok se ova ravnoteža opet ne uspostavi. Savjet će odlučiti kvalifikovanom većinom o takvom predlogu i uslovima za preduzimanje mjera.

Suspenzivna klauzula: U slučaju ozbiljnih i upornih kršenja vrijednosti na kojima počiva Unija, EK će, na sopstvenu inicijativu ili na zahtjev treće strane (države članice) preporučiti suspenziju pregovora i predložiti uslove za eventualno nastavljanje. Savjet će odlučiti kvalifikovanom većinom o takvoj preporuci, da li da suspenduje pregovore i kako da ih ponovo nastavi nakon što čuje argumente Crne Gore. Države članice će učestvovati na Međuvladinoj konferenciji u skladu sa odlukom Savjeta, bez prejudiciranja opšteg zahtjeva za jednoglasnošću. O navedenom biće obaviješten i Evropski parlament.

Pored osnovnog teksta, zajednički pregovarački okvir EU sadrži I dva aneksa: Procedure organizacije samih pregovora i Pregled pregovaračkih poglavlja.

Generalna pozicija Crne Gore za pregovore sa EU, pored opšte političke deklaracije o posvećenosti ispunjenju obaveza procesa pristupanja, sadrži i sljedeće bitne elemente:

EU članstvo kao ključni spoljnopolitički prioritet: Cilj pregovora je punopravno članstvo Crne Gore u EU; Crna Gora je posvećena sveobuhvatnom procesu tranzicije i reformi, što podrazumijeva politički i ekonomski preobražaj, jačanje parlamentarne demokratije, funkcionalnu tržišnu ekonomiju i izgradnju efikasnih državnih institucija na standardima i vrijednostima na kojima se temelji Evropska unija;

Granice: Crna Gora je posvećena rješavanju bilateralnih graničnih sporova u skladu s principima mirnog rješavanja sporova Povelje Ujedinjenih nacija i Konvencije UN o pravu mora, uključujući, ukoliko je to potrebno, i Međunarodni sud pravde;

Usklađivanje politika i sporazuma: Crna Gora se u potpunosti obavezuje da će uskladiti svoje politike prema trećim državama i pozicije unutar međunarodnih organizacija s politikama i pozicijama Evropske unije. Crna Gora je svjesna da, danom pristupanja EU, svi bilateralni sporazumi između Crne Gore i EU prestaju važiti, kao i svi međunarodni sporazumi koje je Crna Gora zaključila, a koji nijesu kompatibilni s obavezama članstva; Crna Gora se redovno pridružuje deklaracijama, zajedničkim pozicijama i izjavama EU.

Panelista je bio direktor Instituta Mitar Radonjić.

Prijavite se na Newsletter!