Ljudska prava djece tokom oružanih sukoba

 

11.09.2018. u prostorijama Instituta za socijalnu i obrazovnu politiku - ISOP održano je predavanje pod nazivom ,,Ljudska prava djece tokom oružanih sukoba'' u saradnji sa Savjetom za implementaciju omladinske politike – SIOP.

Pravila ratovanja vodila su računa o poštovanju nekih osnovnih ljudskih prava i prije nego što su ljudska prava međunarodno zagarantovana na opšti način. Potreba za tim je postojala zbog izuzetne situacije u kojoj se nalaze ljudi koji su u ratu izgubili zaštitu svoje države i u vlasti su protivničke države, koja ispoljava sklonost da postupa s njima kao „neprijateljima".Broj takvih prava bio je, međutim, dugo sveden na ona najosnovnija da bi bio razvijen tek na ženevskim konferencijama od 1949. i 1977. godine. Danas se smatra da svako ljudsko biće zahvaćeno oružanim sukobom zadržava sva ljudska prava koja su mu zajemčena međunarodnim ugovorima i običajima.

Ujedinjene nacije su 2000. godine usvojile Fakultativni protokol uz Konvenciju o pravima djeteta o učešću djece u oružanim sukobima, čiji je Crna Gora Viskoa strana-ugovornica od 2. maja 2007. godine.

Crna Gora je nakon obnove nezavisnosti, prihvatila Konvenciju o pravima djeteta i oba njena protokola. Prihvatanjem tog dokumenta, Crna Gora je preuzela obavezu da Komitetu za prava djeteta podnosi periodične izveštaje o načinu primjene Konvencije i fakultativnih protokola uz nju, kao i o poštovanju zagarantovanih prava djeteta. Izvještaji sadrže analizu pravnog sistema Crne Gore u oblasti zaštite prava djece i način zadovoljavanja njihovih tekudih i razvojnih potreba, saglasno načelima Konvencije o pravima djeteta i pratedim protokolima. Prava djeteta i novinarska praksa – Vodič za studente 110 Inicijalni izvještaj o primjeni Fakultativnog protokola o učešdu djece u oružanim sukobima podnijet je za period 2006 – 2008. godine, koji je dostavljen 02.06.2009. godine.

Regrutovanje i korištenje oko 300.000 devojčica i dječaka u oružanim sukobima širom svijeta sada se smatra kršenjem prava djeteta koje zahtijeva oštru međunarodnu reakciju. Djeca zbog oružanih sukoba gube djetinjstvo na mnogo načina. Djeci regrutovanoj kao vojnicima je uskraćeno obrazovanje i zaštita i često nemaju pristup osnovnoj zdravstvenoj njezi. Djeca koja su raseljena ili razdvojena od svojih porodica, suočavaju se sa sličnim lišavanjem. Sukob povećava rizik da djeca budu izložena zlostavljanju, nasilju i eksploataciji. Seksualno nasilje se često koristi kao oružje rata. Čak su i djeca koja mogu da ostanu sa svojim porodicama i u svojim domovima, pred većim rizicima od isključenja iz školovanja, pristupa zdravstvenim uslugama i zaštiti, zbog uništene infrastrukture i pritisaka na sisteme zdravstvene zaštite i obrazovanja, kao i zbog lične nesigurnosti izazvane ratom ili njegovim posljedicama – kao što su mine i zaostala municija.

U više od 20 zemalja širom svijeta djeca su direktni učesnici u ratu. Često su izložena strašnom nasilju i procenjuje se da u postojećim oružanim sukobima oko 200 000-300 000 djece služe kao vojnici i za pobunjeničke grupe i  za vladine snage. Ti mladi ratnici učestvuju u svim aspektima savremenog ratovanja. Nose oružje tipa AK-47 i M-16 na liniji fronta, služe kao ljudski detektori mina, učestvuju u samoubilačkim napadima, prenose materijal i izvršavaju dužnosti špijuna ili stražara.

Komunistička partija Nepala je, na primjer, regrutovala hiljade djece tokom 10-godišnjeg građanskog rata. Djeca su služila na liniji fronta, bila obučena za upotrebu oružja i izvršavala ključne vojne i logističke dužnosti za Maoiste. Čak i poslije potpisivanja mira sa vladom novembra 2006, Maisti su nastavili da regrutuju djecu i odbijali da ih otpuste iz svojih snaga.

Tokom 13-godišnjeg rata u Burundiju sve strane su regrutovale djecu i koristile ih kao borce. Više od 3.000 djece je bilo demobilisano, ali jedna pobunjenička grupa – Nacionalne oslobodilačke snage – i dalje koristi djecu kao borce i za razne logističke dužnosti. Uz to, desetine djece koja su služila toj grupi ili su optužene da su to činila, nalaze se u vladinim zatvorima bez ikakve pomoći. Djeca su u principu poslušni vojnici jer su fizički osetljiva i jer ih je lako zastrašiti. Takođe, s djecom je lako manipulisati. Mnoga su oteta ili silom regrutovana, i često primorana da pod prijetnjom smrti slušaju naređenja. Druga se iz očaja pridružuju oružanim snagama. Dok se društvo raspada tokom oružanog sukoba i ostavlja djecu bez škole, raseljenu ili odvojenu od porodica, mnoga djeca vide oružane grupe kao jedinu šansu za opstanak. Druga žele da pobjegnu iz siromaštva ili se pridružuju vojnim snagama da osvete poginule rođake.

Važna preventivna mjera je aktivno, rano dokumentovanje i identifikovanje djece bez pratnje odraslih u izbegličkim ili logorima za raseljene. Smeštanje izbegličkih kampova daleko od ratnih zona takođe može smanjiti šanse da djeca budu regrutovana u ratne grupe. Konvencija UN o pravima djeteta sadrži nekoliko članova koji se odnose na ovo pitanje – član 38. o oružanim sukobima, i član 39. o rehabilitaciji djece-žrtava oružanog sukoba.

Pored toga, 12. februara 2002. godine na snagu je stupio i Fakultativni protokol uz Konvenciju o pravima djeteta o učešću djece u oružanim sukobima. Protokol zahtijeva da vlade koje su ga ratifikovale obezbijede da djeca mlađa od 18 godina ne budu prinudno regrutovana u njihove oružane snage. Takođe poziva vlade koje su ga ratifikovale, da učine sve što je moguće da obezbijede da pripadnici njihovih oružanih snaga koji su mlađi od 18 godina ne učestvuju u neprijateljstvima.

Dva miliona djece je poginulo u ratnim sukobima tokom poslednje decenije. Posljedice ratnog sukoba po živote djece u nebrojenim slučajevima i dalje nijesu vidljive. Djeca mogu biti uklonjena iz javnosti, smještena u institucije, na ulicu ili preživljavajući kao žrtve prostitucije. Ona koja su izgubila roditelje često doživljavaju poniženje, odbacivanje i diskriminaciju, ćutke pateći dok se njihovo samopouzdanje ruši što dovodi do samoubistva Ili raznih devijantnih ponašanja kasnije.

Predavači su bili izvršni direktor ISOP-a Mitar Radonjić I izvršna direktorica SIOP-a Milica Đukanović.

Prijavite se na Newsletter!